Danh thắng Ngũ Hành Sơn - Đà Nẵng là Di tích quốc gia đặc biệt

Cập nhật ngày: 18/01/2019
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang)- Ngày Chủ nhật 20/1/2019 đến, UBND thành phố Đà Nẵng sẽ tổ chức trọng thể “Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Danh thắng Ngũ Hành Sơn”. Trước đó, ngày 24/12/2018, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 1820/QĐ-TTg xếp hạng quốc gia đặc biệt đối với di tích danh thắng nổi tiếng này.

Ngọn Thủy Sơn trong Quần thể Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng. -Ảnh: Mai Quang Hiển.


Như vậy đến nay, Đà Nẵng đã có hai di tích có tên trong danh sách “xếp hạng quốc gia đặc biệt”, đó là Thành Điện Hải và danh thắng Ngũ Hành Sơn.  

Được biết, danh thắng Ngũ Hành Sơn đã được xếp hạng “Di tích quốc gia” vào năm 1980.

“Nhận thức được giá trị rất quan trọng của di tích, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bền vững để nâng cao tầm quản lý, bảo vệ di tích kết hợp phát triển kinh tế - xã hội, lãnh đạo UBND thành phố đã chỉ đạo Sở Văn hóa và Thể thao phối hợp với Ủy ban nhân dân quận Ngũ Hành Sơn xây dựng hồ sơ khoa học báo cáo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Hội đồng Di sản Văn hóa quốc gia, chính thức đề nghị cấp thẩm quyền xem xét, trình Thủ tướng Chính phủ xếp hạng “Di tích quốc gia đặc biệt” cho danh thắng này” – ông Huỳnh Đình Quốc Thiện, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết.

Chủ trương của UBND, HĐND thành phố Đà Nẵng về việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích Danh thắng Ngũ Hành Sơn

Cách đây tròn 10 năm, năm 2009, UBND thành phố Đà Nẵng đã giao Sở Xây dựng chủ trì phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu ứng dụng và thực nghiệm kiến trúc xây dựng – Đại học Kiến trúc TP Hồ Chí Minh, lập quy hoạch đầu tư xây dựng Công viên văn hóa lịch sử Ngũ Hành Sơn.


Ngày 1/6/2009, UBND thành phố có Quyết định số 4064/QĐ-UBND, phê duyệt quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/2000. Quyết định trên khẳng định chủ trương của UBND thành phố Đà Nẵng trong đầu tư, xây dựng “dự án Công viên văn hóa lịch sử Ngũ Hành Sơn, hướng đến xây dựng Ngũ Hành Sơn thành khu danh thắng có giá trị đặc biệt, hội tụ các yếu tố bảo tồn văn hóa di tích, tôn tạo không gian kiến trúc cảnh quan, phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, hòa nhập hữu cơ vào đời sống xã hội“.


Ngày 31/12/2014, Uỷ ban nhân dân thành phố đã có quyết định số 9763/QĐ-UBND phê duyệt sơ đồ ranh giới điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất Khu Công viên Văn hóa Lịch sử Ngũ Hành Sơn.

Tính từ khi được xếp hạng di tích danh thắng cấp quốc gia vào năm 1980 đến nay, UBND thành phố Đà Nẵng, Sở Văn hóa và Thể thao và UBND quận Ngũ Hành Sơn đã có nhiều cố gắng trong việc bảo tồn và phát huy giá trị của di tích này. Bao gồm các khâu lập Quy hoạch Công viên văn hóa lịch sử Ngũ Hành Sơn và giải tỏa, di dời hàng trăm hộ dân xâm lấn khu vực bảo vệ của di tích

Ảnh trên: Lãnh đạo UBND Quận Ngũ hành Sơn cùng tham gia nghi thức thả bong bóng Cầu Quốc Thái Dân An (Lễ hội Quán Thế Âm 2018).

-Ảnh: T.Ngọc.


Hơn 500 năm tên gọi một danh thắng ....

Di tích – Danh thắng Ngũ Hành Sơn trải dài trên phạm vi diện tích khoảng gần 2 km2 , nằm trên địa bàn phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng; cách trung tâm thành phố Đà Nẵng khoảng 10km về phía đông - nam.

Tên gọi đầu tiên và cũng khá phổ biến sau này của danh thắng là Ngũ Hành Sơn. Sử sách cho biết, tên này có từ năm Minh Mạng thứ 18 (1837) khi vua Minh Mạng dựa vào cấu tạo, vị trí tự nhiên của núi và thuyết âm dương ngũ hành đã đặt tên lần lượt cho các ngọn núi là: Kim Sơn – Mộc Sơn – Thủy Sơn – Hỏa Sơn – Thổ Sơn (riêng Hỏa Sơn có 2 ngọn núi gần kề nên được gọi là Dương Hỏa Sơn và Âm Hỏa Sơn) và tên gọi chung cho quần thể là Ngũ Hành Sơn.

Còn đối với người dân địa phương, có khá nhiều tên gọi cho “cụm núi 5 hòn”: hòn Non Nước, Ngũ Uẩn Sơn (núi 5 chòm), Phổ Đà Sơn, Bạch Hoa Ngũ Chỉ Sơn (5 ngón tay - đứng ở một vị trí cao nhìn về 5 ngọn núi hao hao giống một bàn tay khổng lồ, 5 ngón cắm xuống đất). Trong đó, cái tên “hòn Non Nước” là phổ biến và lâu đời hơn cả. Cả dao xứ Quảng có câu:

“Chiều chiều mây phủ Sơn Trà,
Sấm rền Non Nước trời đà chuyển mưa”


Nhiều nhà nghiên cứu tìm thấy trong các thư tịch cổ “địa danh núi Non Nước” và họ khẳng định, cái tên ấy đã xuất hiện hơn 5 thế kỷ.

Ngũ hành Sơn soi bóng bình minh. -Ảnh Mai Quang Hiển.

Trong “Giáp Ngọ bình Nam đồ” do Đoan quốc công Nguyễn Hoàng lập năm 1594 (sau khi ông được vua Lê cho vào trấn thủ đất Thuận Hóa), vẽ đường đi từ (đất) Chiêm Thành đến biên giới Chân Lạp, đã ghi địa danh là “Non Nước Sơn”.

Ngoài ra trong “Thiên Nam tứ chí lộ đồ thư” do Đỗ Bá Công Đạo, tự Đạo Phủ, (quê Nghệ An), soạn năm Bính Dần (1686), lúc vẽ đường đi từ Thăng Long đến (đất) Chiêm Thành cũng đều ghi “Non Nước Sơn tam đỉnh” bằng chữ Nôm.
 
Người Tây phương trong những chuyến vượt biển sang vào năm 1749 đã đặt tên và gọi tên nhóm núi này là “Montagne des Singes” tức núi Khỉ (vì trước kia có nhiều khỉ cư trú). Đến năm 1845, cũng người phương Tây gọi nơi đây là đây là “Rochers de Faifo” (Núi Faifo) và sau cùng có tên gọi “Motagne de Tourane” (Núi Đà Nẵng) hoặc “Montagne de Marbe” (Núi Cẩm Thạch).

Từ thế kỷ XVII-XIX, Ngũ Hành Sơn trở thành một trung tâm Phật giáo xứ Đàng Trong. Hệ thống chùa chiều, miếu mạo ở các ngọn núi dày đặc. Hầu như ở ngọn núi nào, hang động nào cũng có chùa, am, miếu được dựng thờ Phật, thờ thánh thần, thờ các biểu tượng tâm linh của người Việt lẫn người Chăm. Trong đó, có nhiều danh lam cổ tự được xây dựng ở Ngũ Hành Sơn qua các thời kỳ lịch sử khác nhau. Đơn cử như chùa Tam Thai và chùa Linh Ứng được vua Minh Mạng sắc phong Quốc tự vào năm 1825.

Hiện ở danh thắng Ngũ Hành Sơn có 14 ngôi chùa lớn nhỏ.

Núi Thủy Sơn có 5 chùa, tháp: Chùa Tam Thai, Chùa Linh Ứng, Chùa Tam Tôn, Chùa Từ Tâm, Tịnh thất Hồng Tháp. Núi Kim Sơn có 2 chùa: Chùa Quan Âm, Chùa Thái Sơn. Núi Hỏa Sơn có 3 chùa: Chùa Linh Sơn, Chùa Phổ Đà Sơn, Chùa Ứng Nhiên Phật Tông Tự. Núi Thổ Sơn có 4 chùa: Chùa Long Hoa, Chùa Huệ Quang, Chùa Hương Sơn, Chùa Giác Hoàng Viên.
 
Từ trung tâm Phật giáo xứ Đàng Trong đến Lễ hội Quán Thế Âm

Lễ hội Quán Thế Âm diễn ra liên tục trong nhiều năm gần đây đã điểm xuyến cho những truyền thuyết và huyền thoại về danh thắng Ngũ Hành Sơn. Bản thân mỗi ngọn núi (của quần thể) đã mang trong mình những câu chuyện, những đặc điểm về cấu tạo địa chất, hình dáng cũng như những giá trị văn hóa, lịch sử, phong thủy riêng biệt.
 
 Nhưng trong nhiều câu chuyện, danh thắng Ngũ Hành Sơn luôn hòa quyện với Lễ hội Quán Thế Âm.

Bên cạnh ý nghĩa tôn giáo thiêng liêng, Lễ hội Quán Thế Âm còn là lời nguyện cầu của hàng vạn tấm lòng mong Quốc Thái Dân An, mong “mưa luôn thuận gió luôn hòa”.

Và là dịp để mọi người, mọi giới tắm mình trong không gian của một thế giới thanh khiết, tịnh tâm nhìn lại mình với mục đích hướng đến một ngày mai sống đẹp, sống có ích giữa đời. Bản sắc văn hóa dân tộc đã dần hình thành qua những gì đọng lại trong tâm hồn mọi người. Và Lễ hội Quán Thế Âm – Ngũ Hành Sơn, Đà Nẵng đã góp phần phục hồi, gìn giữ, phát huy bản sắc văn hoá của dân tộc Việt Nam trong bối cảnh hội nhập.

Nhắc đến Lễ hội Quán Thế Âm, nhiều trang viết và công trình nghiên cứu đều không quên kể lại lần đầu diễn ra Lễ hội. Đó là thời điểm cách đây hơn nửa thế kỷ.  Nhân ngày khánh thành Tượng Bồ Tát Quán Thế Âm ở động Hoa Nghiêm thuộc ngọn Thuỷ Sơn,  năm 1960, lần đầu tiên đã diễn ra  Lễ hội Quán Thế Âm. 2 năm sau, lễ hội được tổ chức nhân dịp khánh thành chùa Quan Âm ở động Quan Âm. Đây cũng là nơi đã phát hiện một khối thạch nhũ có hình tượng Phật bà Quán Thế Âm.

 Lễ hội Quán Thế Âm - Ngũ hành Sơn, Đà Nẵng 2018.

-Ảnh: T.Ngọc.

Từ 1991, Lễ hội Quán Thế Âm được khôi phục trở lại và quy mô tổ chức không ngừng lớn dần. Nội dung lễ hội cũng phong phú, có những hoạt động đi vào chiều sâu và không chỉ có người Việt Nam; Phật tử, du khách quốc tế cũng chờ đến dịp diễn ra lễ hội  (19 tháng 2 hàng năm) để tham dự.

Sự cộng hưởng giữa một danh thắng nổi tiếng và một lễ hội tâm linh quy tụ được hàng vạn phật tử và khách thập phương, càng làm cho Ngũ Hành Sơn và Lễ hội Quán Thế Âm nhanh chóng đi vào lòng người, và được lưu lại trong ký ức của người người. Trong nhiều tiêu chí làm nên một danh thắng Ngũ Hành Sơn, không thể không nhắc đến: Ngoài yếu tố tự nhiên ban tặng, người dân địa phương cũng đã thổi hồn vào danh thắng này.

Cùng chung tay bảo vệ và phát huy bền vững các giá trị của Danh thắng

Trao đổi thêm cùng chúng tôi, Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng, ông Huỳnh Đình Quốc Thiện cho biết, trong thời gian đến, các đơn vị hữu quan ngành Văn hóa và Thể thao, trong đó có Bảo tàng Đà Nẵng sẽ tích cực và chủ động phối hợp với UBND quận Ngũ Hành Sơn, cùng  và các Sở, ban, ngành liên quan tiếp tục tham mưu, để UBND thành phố sớm có quyết định triển khai lập “Quy hoạch bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị bền vững của di tích gắn với phát triển kinh tế - xã hội của thành phố Đà Nẵng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt theo đúng Quyết định số 166/2018/NĐ-CP ngày 25/12/2018 của Chính phủ.

Trong đó, sẽ đặc biệt lưu ý  hoàn thiện kế hoạch quản lý tổng thể, tham mưu xây dựng các quy định, quy chế, dự án, kế hoạch về quản lý, bảo vệ di sản văn hóa vật thể và phi vật thể gắn liền với danh thắng. Xây dựng phương án khai thác du lịch - văn hóa kết nối điểm di tích đặc biệt quan trọng này với các di tích, danh lam thắng cảnh khác của thành phố Đà Nẵng, cũng như các tỉnh lân cận, có như vậy, di tích quốc gia đặc biệt này mới thực sự là điểm đến hấp dẫn, thu hút đông đảo khách tham quan.

“Hai vấn đề nữa, theo nhận thức của chúng tôi cũng rất quan trọng. Đó là phải khẩn trương đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực; song song, tổ chức kiểm tra, giám sát, giữ gìn, bảo vệ nghiêm ngặt các di tích lịch sử - văn hóa, di chỉ khảo cổ, di vật, cổ vật, và cảnh quan môi trường. Bởi đây chính là cơ sở để tôn tạo, phục dựng sau này.Cuối cùng,  phải có một chiến dịch tuyên truyền, quảng bá, nâng cao nhận thức cộng đồng, đặc biệt là cộng đồng địa phương cũng như du khách để cùng nhau tôn vinh và lưu giữ bền vững, giá trị Ngũ Hành Sơn” – ông Thiện nhấn mạnh lần nữa.

Những giá trị tiêu biểu đặc biệt 
Giá trị cảnh quan
Danh thắng Ngũ Hành Sơn là một tuyệt tác về cảnh quan thiên nhiên “sơn kỳ thủy tú” huyền ảo thơ mộng mà tạo hóa đã ban tặng cho Đà Nẵng. Bên cạnh đó, Ngũ Hành Sơn có một vẻ đẹp riêng đó là nét hài hòa của một vùng sinh thái tự nhiên đan xen đời sống văn hóa tâm linh. 
Giá trị lịch sử
 Ngũ Hành Sơn là một mảnh đất có lịch sử lâu đời, vốn là một trung tâm cư trú, trung tâm giao thương, trung tâm tín ngưỡng của người Chăm trong lịch sử. Sau khi thuộc về Đại Việt, nơi đây trở thành một Trung tâm Phật giáo quan trọng của xứ Đàng Trong. Trong hai cuộc kháng chiến giành lại độc lập, tự do cho Tổ quốc, Ngũ Hành Sơn là địa chỉ đỏ tự hào của quân dân Quảng Nam - Đà Nẵng và là địa chỉ đen kinh hoàng đối với quân xâm lược.
Giá trị văn hóa
 Danh thắng này chứa đựng trong mình một kho tàng di sản văn hóa vật thể và phi vật thể đồ sộ với nhiều giá trị đặc biệt, nội dung đa dạng, hình thức độc đáo và tính duy nhất không thể thay thế, gồm: các công trình, biểu tượng tôn giáo tín ngưỡng của người Việt, người Hoa và cả người Chăm bản địa; các hoành phi, liễn đối, bia ký, cổ vật khắc chữ ngự ban của vua chúa nhà Nguyễn; các di chỉ khảo cổ học; các lễ hội, tập tục và nghề thủ công truyền thống...
Giá trị khảo cổ
Ngũ Hành Sơn là nơi lưu dấu của nền văn hoá cổ Champa, nền văn minh Chămpa một thời phát triển rực rỡ ở miền Trung suốt nhiều thế kỷ. Dấu vết là các di tích và di vật hiện vẫn còn đến ngày nay.

Xe du lịch đưa du khách đến trải nghiệm Ngũ Hành Sơn - Đà Nẵng. -Ảnh: Mai Quang Hiển.


Giá trị kinh tế
Ngày nay, danh thắng Ngũ Hành Sơn không chỉ đơn thuần tồn tại dưới góc độ di sản văn hóa mà nó còn là động lực, nguồn lực rất lớn cho kinh tế địa phương. Theo thống kê của Ban quản lý di tích danh thắng Ngũ Hành Sơn, năm 2018, Ngũ Hành Sơn đã đón hơn 1.990.000 lượt khách, thu ngân sách gần 84 tỷ đồng (tăng 34% so với năm 2017).


Trần Ngọc

In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa:

Các tin khác

http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=12 http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=10 http://billing.wifi.danang.gov.vn/Pages/view.aspx?id=11