Dạy và học Báo chí trong bối cảnh bùng nổ công nghệ thông tin

Cập nhật ngày: 26/10/2018
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang) – Ngày nay, trong bối cảnh bùng nổ công nghệ thông tin (CNTT) đã đặt hoạt động dạy và học Báo chí trước vô vàn cơ hội và thách thức. Nhằm tạo diễn đàn để các nhà khoa học, các giảng viên và sinh viên Báo chí có điều kiện trao đổi, chia sẻ tri thức, kinh nghiệm cũng như bàn luận các giải pháp trong việc khai thác, sử dụng các ứng dụng công nghệ thông tin vào việc dạy và học báo chí hiệu quả, đáp ứng xu thế chung của thời cuộc, ngày 25/10, Khoa Ngữ văn, Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng đã tổ chức Hội thảo “Dạy và học Báo chí trong bối cảnh bùng nổ Công nghệ thông tin”.


Hội thảo bao gồm 10 tham luận xoay quanh 3 tuyến chủ đề chính gồm: Phương thức, kinh nghiệm khai thác và sử dụng CNTT trong hoạt động học tập của sinh viên chuyên ngành báo chí; Giảng dạy báo chí trong bối cảnh bùng nổ thông tin; Tiếp cận và sử dụng các nguồn tin trên internet nói chung, mạng xã hội nói riêng.

 

 
Nội dung Hội thảo xoay quanh 3 tuyến chủ đề chính gồm: Phương thức, kinh nghiệm khai thác và sử dụng CNTT trong hoạt động
học tập của sinh viên chuyên ngành báo chí; Giảng dạy báo chí trong bối cảnh bùng nổ thông tin; Tiếp cận và sử dụng các nguồn tin
trên internet nói chung, mạng xã hội nói riêng.


Trong đó, chủ đề tiếp cận và sử dụng các nguồn tin trên internet và mạng xã hội nhận được sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu tham dự hội thảo.

 
 Nhiều ý kiến thảo luận sôi nổi từ các đại biểu và sinh viên Báo chí tham dự. 


Mạng xã hội trở thành một “thế lực” thách thức báo chí hiện đại

Theo ThS. Phạm Thị Thu Hà, sự xuất hiện của Facebook đã đánh dấu một bước phát triển mới cho truyền thông xã hội ở Việt Nam, đặc biệt là quy mô lan tỏa thông tin với tính năng chia sẻ dễ dàng, kết nối mạng lưới bạn bè nhanh và rộng, nhạy bén trong tính năng bình luận và thể hiện cảm xúc…

Theo số liệu do Facebook công bố, tại thời điểm tháng 3/2016, Việt Nam chí có 35 triệu tài khoản Facebook thì đến tháng 6/2017, con số này đã lên 45 triệu. Còn theo số liệu mới nhất của báo Dân Trí ra ngày 18/4/2018, Việt Nam có lượng người dùng Facebook xếp thứ 7 thế giới với con số lên đến 58 triệu.

Trong số 58 triệu tài khoản đó, không ít trường hợp đến với Facebook là để đọc, tìm kiếm thông tin, mở rộng vốn hiểu biết của mình. Song, đa phần người sử dụng hiện nay đều tìm đến Facebook như một không gian chia sẻ thông tin, hình ảnh cá nhân, những tin tức mà họ thu nhận được, nghe ngóng được từ cuộc sống và bạn bè cũng như cộng đồng mạng. Điều này đồng nghĩa với việc mỗi tài khoản là một nguồn tin, 58 triệu tài khoản là 58 nguồn tin có mặt trên khắp mọi miền đất nước, tương tự với các tài khoản Facebook khác trên khắp thế giới. Từ đó, có thể thấy, mạng xã hội đã và đang trở thành một “thế lực” thách thức báo chí hiện đại. Một nghiên cứu về hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng Hoa Kỳ (2012) cũng chỉ ra rằng, cùng với Facebook và blog, tin giả khiến độc giả tuổi thiếu niên từ chối tính khách quan của báo chí.

“Mạng xã hội đã trở thành một thực tế và ngày càng có chỗ đứng nhiều hơn trong cuộc sống thường ngày của chúng ta. Mạng xã hội đã và đang tham gia tích cực vào đời sống kinh tế, chính trị, những cuộc tranh luận xã hội của thế giới. Nó cho phép truyền tải thông tin một cách gần như ngay lập tức theo cấp số nhân, đi trước các phương tiện truyền thống trong 60% các trường hợp”, ThS. Phạm Thị Thu Hà nhấn mạnh.

ThS. Phạm Thị Hương cũng cho biết: “Chúng ta đang đối mặt với một thực tế rằng, thế hệ sinh viên Báo chí hiện nay lớn lên cùng internet nhưng không đồng nghĩa với việc hiểu biết về internet, gần như các em chưa hề có thói quen thẩm định những thông tin mình tiếp cận, đặc biệt là các nguồn tin trên internet được dẫn trực tiếp từ các trang mạng xã hội. Các em mặc nhiên chấp nhận thông tin đó và không quan tâm tới nguồn. Trong nhiều buổi trao đổi tại lớp học về diễn biến thông tin thời sự, khi được hỏi: “Em đọc thông tin đó ở đâu?”, câu trả lời thường là: “Em đọc trên báo mạng XYZ”, dù rằng những địa chỉ thông tin các em nhắc đến không phải là báo mạng điện tử. 
Có thể hình dung các em bước vào biển thông tin với tâm thế người “chưa biết bơi”, nếu không kịp thời trang bị những kỹ năng cơ bản, các em rất dễ bị chìm ngập trong biển tin khổng lồ”.

Bên cạnh đó, kỹ năng tiếp cận, nhận diện và xử lý tốt các thông tin trên internet và mạng xã hội còn là một lợi thế lớn đối với các sinh viên Báo chí bởi thực tế, các nhà báo, phóng viên hiện nay có thể biến Facebook trở thành một mảnh đất màu mỡ để khai thác các đề tài báo chí hấp dẫn. Cụ thể, theo TS. Cao Xuân Phượng, Facebook là nơi chứa nguồn đề tài phong phú, đa dạng, thông tin nhanh nhiều sự việc, sự kiện nóng của xã hội và thực tế cho thấy không ít tác phẩm báo chí đã khai thác đề tài rất tốt từ những nguồn tin trên Facebook.

“Mỗi phút trôi qua, biết bao vấn đề, sự kiện xuất hiện, từ những vấn đề vĩ mô liên quan đến cuộc sống của nhiều người như động đất, sóng thần, môi sinh, môi trường, bão lụt, hỏa hoạn, tệ nạn xã hội, tai nạn giao thông, an ninh trật tự… đến những điều nhỏ nhặt nhất, bình thường nhất của cá nhân mỗi người, liên tục được cập nhật, đem lại cho Facebook một lượng thông tin phong phú, đa dạng, bao quát mọi mặt của hiện thực đời sống. Từ đây, gợi mở cho báo chí nhiều ý tưởng mới, đề tài mới”, TS. Cao Xuân Phượng cho biết.

Ngoài ra, mạng xã hội còn trao cho sinh viên Báo chí cơ hội quan sát, tiếp thu trực tiếp từ những người làm nghề thông qua các trang cá nhân của nhà báo, phóng viên…
“Facebook của nhà báo cũng là một địa chỉ “học nghề” đáng tin cậy, và có sức hút nhất định đối với sinh viên ngành báo. Đồng thời có thể tận dụng mối quan hệ “bạn bè Facebook” để phát huy những ưu điểm và hạn chế của Facebook nhà báo cho sự phát triển nghề nghiệp tương lai”, ThS. Phạm Thị Thu Hà cho biết.

Trở thành người làm báo thông minh trong kỷ nguyên truyền thông xã hội

Từ đó đặt ra thách thức, sinh viên Báo chí cần trang bị cho mình những kỹ năng thực tế nào để không sa vào biển thông tin khổng lồ từ internet và mạng xã hội mà còn có thể tận dụng và khai thác tốt những thông tin nơi đây để trau dồi việc học và hỗ trợ cho sự tác nghiệp sau này?

Thảo luận về vấn đề này, ThS. Phạm Thị Hương cho biết: “Là sinh viên báo chí, các em cần định rõ mục đích tiếp cận thông tin phục vụ cho ngành học của mình. Cụ thể, người học báo tiếp nhận thông tin để tích lũy kiến thức, nâng cao nhận thức, sự hiểu biết xã hội nói chung; để học hỏi kỹ năng; để tạo dựng niềm tin và theo đuổi nghề, góp phần tạo môi trường truyền thông tích cực, hiệu quả trong tương lai.

Từ đó, các em nên tự trang bị cho mình kỹ năng thẩm định thông tin để có thể tiếp nhận hiệu quả hơn, nhận diện thông tin, phân biệt thông tin báo chí và các loại hình thông tin khác, phân biệt các loại thông tin báo chí với nhau; kiểm chứng thông tin trong trường hợp trang web do cơ quan/ tổ chức phụ trách hoặc trường hợp trang web, mạng xã hội do cá nhân phụ trách và đăng ký”.

Một lần nữa, TS. Cao Thị Xuân Phượng khẳng định lại rằng: “Phải luôn cẩn trọng trong việc tiếp cận thông tin trên Facebook bởi hầu hết tất cả thông tin trên đây đều không phải là thông tin chính thống, mà là thông tin ban đầu, mang tính cá nhân, chưa qua kiểm chứng, thậm chí là những thông tin thất thiệt, dối trá mang đầy tính sáng tạo của người sử dụng.

Vì vậy, khi khai thác thông tin từ Facebook làm đề tài bài viết cho mình, người làm báo phải có thao tác “sàng lọc thông tin” để có nguồn tin chính xác, cần sử dụng nghiệp vụ cần thiết để kiểm chứng, xác định tính xác thực của thông tin trước khi tiếp tục các bước thực hiện tác phẩm.

Hoạt động tác nghiệp báo chí chịu ảnh hưởng của Facebook, vì vậy nhà báo cần tỉnh táo và cẩn trọng, “cần nâng cao trách nhiệm, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng nghiệp vụ, để mỗi nhà báo thực sự là một người gác cổng thông tin”.”

Trong tham luận của mình, ThS. Trần Thị Yến Minh cũng đã đưa ra những chỉ dẫn cụ thể về một số kỹ năng thẩm định thông tin cho người học báo để có thể trở thành những người đọc thông minh trong kỷ nguyên truyền thông xã hội. Trong đó chỉ ra những biểu hiện phổ biến của tin giả như việc ngụy tạo thời gian và địa điểm; ngụy tạo nội dung thông tin; thổi phồng thông tin bằng cách sử dụng các phần mềm sửa ảnh hoặc cắt dựng video. Vì vậy, người đọc phải nắm vững các nguyên tắc cơ bản của tin tức, tiếp nhận thông tin với tâm lý hoài nghi, phản biện; xem xét tin tức dựa trên nguyên tắc chính xác, công bằng, cân bằng; luôn cẩn trọng với nguồn tin ẩn danh; kiểm tra độ tin cậy về người hoặc đơn vị đăng tải thông tin…

“Bên cạnh đó, để tiếp cận nội dung thông tin trên Facebook nhà báo có hiệu quả, các sinh viên cần nhận diện Facebook nhà báo chính chủ, có các kỹ năng tương tác, giao tiếp chuẩn mực, đầy thái độ và trách nhiệm”.

Không dừng lại ở việc thẩm định tính chính xác của thông tin, PGS. TS Ngô Thị Minh Hiền cho rằng: “Giữa bối cảnh bùng nổ công nghệ thông tin như hiện nay, người học báo phải biết tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn, nhiều chiều. Từ đó, dựa trên kiến thức, quan điểm của bản thân, bản chất nền báo chí Cách mạng Việt Nam để hình thành cho mình một góc nhìn, một lối tư duy riêng. Đồng thời trong quá trình xử lý phải biết kiểm phối, phản biện. Điều này đòi hỏi các bạn sinh viên phải trang bị cho mình một vốn ngoại ngữ chắc chắn, những hiểu biết sâu sắc về văn hóa – xã hội, cách ứng dụng các công cụ tiên tiến của CNTT vào quá trình tác nghiệp và quan trọng hơn là phải có đủ những kỹ năng nghiệp vụ cần thiết trong thời đại số để hướng đến việc cho ra đời một tác phẩm báo chí có ý nghĩa xã hội”.


Xuân Dương
(Ảnh đại diện từ internet)

In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa:

Các tin khác