Mạng xã hội và những vấn đề đặt ra trong công tác sử dụng, quản lý

Cập nhật ngày: 26/10/2018
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang) - “Theo thông báo của Facebook và Google, tính đến tháng 5/2018, Facebook có khoảng 64 triệu tài khoản thành viên tại Việt Nam, xếp thứ 7 trong số 10 quốc gia có số người sử dụng Facebook nhiều nhất thế giới; Youtube có khoảng 45 triệu tài khoản thành viên tại Việt Nam, nằm trong nhóm 10 nước có số người sử dụng Youtube cao nhất thế giới”.

Thông tin trên được đưa ra tại Hội nghị tập huấn về “Kỹ năng, văn hóa sử dụng Mạng xã hội và Một số vấn đề về Luật An ninh mạng” do Ban Tuyên giáo Thành ủy, Sở thông tin và Truyền thông TP Đà Nẵng tổ chức cho 600 cán bộ, công chức khối Đảng, Chính quyền, Mặt trận, Đoàn thể trên địa bàn TP, diễn ra sáng nay (26/10).

Ông Lê Quang Tự Do - Phó cục trưởng Phát thanh truyền hình và Thông tin điện tử, trực thuộc Bộ Thông tin Truyền thông là báo cáo viên của Hội nghị.

 
 

600 cán bộ, công chức khối Đảng, Chính quyền, Mặt trận, Đoàn thể trên địa bàn TP tham gia Hội nghị tập huấn về “Kỹ năng, văn hóa
sử dụng Mạng xã hội và Một số vấn đề về Luật An ninh mạng”. Ông Lê Quang Tự Do - Phó cục trưởng Phát thanh truyền hình và
Thông tin điện tử, trực thuộc Bộ Thông tin Truyền thông là báo cáo viên của Hội nghị - Ảnh: Huyền Vi.


Những vấn đề đặt ra đối với công tác quản lý thông tin trên mạng xã hội ở nước ta hiện nay

Với ưu điểm thông tinđược cập nhật, lan truyền nhanh, đa dạng, phong phú, mạng xã hội đã có những tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội của Việt Nam.
Tuy nhiên, bên cạnh những tiện ích do Internet, mạng xã hội mang lại thì mặt trái của nó là không hề nhỏ.

Công tác quản lý thông tin trên mạng xã hội, định hướng dư luận ở nước ta hiện nay đang đứng trước rất nhiều khó khăn, thách thức do sự tác động
của quá trình toàn cầu hóa thông tin, sự “bùng nổ” các phương tiện truyền thông trên Internet.

Hơn 100 triệu người dùng Facebook, Youtube tại Việt Nam

Hiện nay, ở nước ta đang tồn tại 2 loại mạng xã hội (MXH): Thứ nhất là mạng xã hội do doanh nghiệp trong nước cung cấp (webtretho, Tinh tế, OtoFun…) được Bộ Thông tin và Truyền thông cấp phép hoạt động, tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam.
Hiện có 443 mạng xã hội trong nước đã được cấp phép hoạt động với khoảng 6 triệu người sử dụng.

Tuy nhiên, lượng người tương tác trên MXH này không cao, mức độ tác động, ảnh hưởng xã hội thấp do theo quy định hiện hành, mỗi MXH chỉ được phép thảo luận, trao đổi thông tin về một hoặc một vài vấn đề, lĩnh vực hẹp như nghề nghiệp, chuyên môn, sở thích, kiến thức...

Trong khi đó, loại hình thứ hai
là các MXH do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp xuyên biên giới vào Việt Nam tuy ít, nhưng số lượng người sử dụng rất nhiều, với tính tương tác cao, mức độ tác động, ảnh hưởng xã hội rất lớn.

Nguyên nhân là do các mạng xã hội nước ngoài như Facebook, Youtube... hoạt động theo các chính sách quản lý do họ đặt ra, áp dụng chung trên toàn thế giới, không tuân theo sự điều chỉnh của các quy định cụ thể của pháp luật Việt Nam, nhất là về quản lý nội dung, quảng cáo.

Mặt khác, để tăng lượt xem và nguồn thu từ quảng cáo trên mạng, khá nhiều cơ quan báo chí, kể cả báo in, báo điện tử, các đài phát thanh truyền hình và
các đơn vị sản xuất nội dung trong nước có xu hướng đưa các bài viết hay, các chương trình truyền hình đặc sắc của mình miễn phí lên hai mạng xã hội Facebook và Youtube.

Điều này vô hình trung giúp cho Facebook và Youtube vốn đã chiếm ưu thế về công nghệ, dịch vụ, lại được tiếp thêm sức mạnh về nội dung dù họ không phải bỏ tiền ra sản xuất, nên ngày càng hấp dẫn người sử dụng, khiến người Việt hình thành thói quen vào hai mạng xã hội này để đọc, xem tin tức thay vì tìm đến báo chí chính thống như trước đây.

Với những đặc điểm đó, Facebook và Youtube ngày càng trở thành kênh thông tin quan trọng của đông đảo người dân Việt Nam. 2 trang MXH này cũng trở thành nơi hình thành các luồng dư luận lớn tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội, đồng thời là nguồn phát tán lớn nhất về thông tin sai sự thật, thù ghét,
xấu, độc hại.

Theo thông báo của Facebook và Google, t
ính đến tháng 5/2018, Facebook có khoảng 64 triệu tài khoản thành viên tại Việt Nam, xếp thứ 7 trong số 10 quốc gia có số người sử dụng Facebook nhiều nhất thế giới; Youtube có khoảng 45 triệu tài khoản thành viên tại Việt Nam, nằm trong nhóm 10 nước có số người sử dụng Youtube cao nhất thế giới.

Triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp quản lý nội dung trên mạng

Trong thời gian qua, Bộ Thông tin và Truyền thông đã triển khai quyết liệt, đồng bộ các giải pháp nhằm tăng cường quản lý nội dung thông tin trên mạng, đấu tranh ngăn chặn các thông tin xấu độc, vi phạm pháp luật.

Cụ thể, ban
hành, sửa đổi, bổ sung một số văn bản quy phạm pháp luật nhằm tăng cường quản lý Internet và thông tin trên mạng. Cuối năm 2016, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Thông tư số 38/2016/TT-BTTTT quy định chi tiết về cung cấp thông tin công cộng qua biên giới làm căn cứ pháp lý để yêu cầu các trang thông tin điện tử và mạng xã hội nước ngoài cung cấp dịch vụ xuyên biên giới vào Việt Nam phải tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam.

T
ham mưu Chính phủ ban hành Nghị định số 27/2018/NĐ-CP ngày 1/3/2018 sửa đổi, bổ sung Nghị định số 72/2013/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng; Nghị định số 159/2013/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực báo chí, xuất bản, Nghị định số 174/2013/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, công nghệ thông tin và tần số vô tuyến điện.

Đồng thời,
tăng cường xử lý các đối tượng có hành vi sai trái, phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội. Từ năm 2016 đến nay, Bộ Thông tin và Truyền thông đã chỉ đạo các đơn vị chức năng tăng cường xử lý các đối tượng có hành vi sai phạm, phát ngôn thiếu chuẩn mực trên mạng xã hội; phối hợp với lực lượng công an xử lý các đối tượng tung tin đồn thất thiệt ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng, an ninh quốc gia…

Tổ chức các đoàn công tác liên ngành kiểm tra
các công ty truyền thông, quảng cáo lớn trong nước nhằm chấn chỉnh hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng, nhất là hoạt động quảng cáo trên các trang mạng nước ngoài cung cấp xuyên biên giới vào Việt Nam như Facebook và Google, thực hiện nghiêm Chỉ thị số 17/CT-TTg ngày 9/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, chấn chỉnh hoạt động quảng cáo.

Chủ động đàm phán với Google và Facebook,
yêu cầu 2 doanh nghiệp này cam kết và nghiêm túc triển khai việc ngăn chặn, gỡ bỏ các thông tin phản động, xấu độc trên hai mạng xã hội này khi có yêu cầu từ phía Chính phủ Việt Nam.

Kết quả đạt được bước đầu khá tích cực. Các nhãn hàng, công ty quảng cáo lớn trong nước đều thực hiện đúng cam kết với Bộ Thông tin và Truyền thông,ngừng việc quảng cáo trên những video clip, tài khoản
MXH vi phạm pháp luật, trên các trang web vi phạm bản quyền.

Bên cạnh đó, một số công ty công nghệ trong nước nhiệt tình tham gia hỗ trợ Bộ trong việc phát hiện và cảnh báo sai phạm trên mạng. Google
, Facebook đã đồng ý ngăn chặn, gỡ bỏ rất nhiều nội dung vi phạm. Cả hai cũng đồng ý thiết lập kênh trao đổi trực tiếp tiếp nhận và giải quyết các yêu cầu của Bộ Thông tin và Truyền thông một cách nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Các cơ quan báo chí
cũng vào cuộc mạnh mẽ, tuyên truyền đậm nét về những kết quả đã đạt được, phê phán các hành vi sai phạm khi sử dụng MXH, vạch trần âm mưu, thủ đoạn lợi dụng Internet và mạng xã hội để chống phá Đảng, Nhà nước của các thế lực thù địch, cũng như làm rõ những hoạt động kinh doanh vi phạm pháp luật Việt Nam của các trang mạng nước ngoài cung cấp dịch vụ xuyên biên giới vào Việt Nam.

Những vấn đề đặt ra trong tình hình mới

Mặc dù Bộ Thông tin và Truyền thông đã triển khai quyết liệt nhiều giải pháp, đạt được một số kết quả bước đầu khá tích cực, nhưng vẫn còn rất nhiều khó khăn, thách thức nảy sinh trong tình hình mới.

Với số lượng người dùng tăng trưởng nhanh chóng, các MXH đang 
tạo ra một xã hội tồn tại song song với xã hội thực. Hiện rất nhiều người, đặc biệt là giới trẻ - đối tượng có thể hấp thụ nhanh chóng về công nghệ, mong muốn được tham gia và sử dụng MXH hàng ngày để không bị lạc hậu so với xã hội. Nhờ được cập nhật liên tục những công cụ, tính năng mới, MXH ngày càng nâng cao khả năng "truyền thông" của mình, khiến báo chí mất dần vị thế “độc quyền” của mình trên phương diện này.

Hiện nay, bất kỳ người dùng MXH nào cũng có thể tạo ra một “cơ quan truyền thông” của cá nhân mình, sản xuất tin, bài như một tòa soạn thu nhỏ tích hợp đầy đủ các loại hình “báo in”, “báo nói” và “báo hình”
. Từ đó, hình thành nên một lực lượng "báo chí công dân" hùng hậu trên MXH, cạnh tranh quyết liệt với báo chí chính thống về độ nhanh nhạy, cập nhật thông tin, đặc biệt trong một số vấn đề, vụ việc nhạy cảm, phức tạp.

Bên cạnh đó, với tính năng "chia sẻ", "bình luận" và lan truyền thông tin rất tiện lợi, nhanh chóng, MXH đang trở thành nơi hình thành các luồng dư luận lớn tác động mạnh mẽ đến đời sống xã hội. Những người nổi tiếng hoặc những diễn đàn lớn trên MXH có hàng chục ngàn người kết bạn và hàng trăm ngàn người đăng ký theo dõi. Mọi thông tin họ đăng tải sẽ được gửi đến một số lượng rất lớn người quan tâm, bình luận, giúp họ có rất nhiều lợi thế trong việc tạo ra và dẫn dắt dư luận theo ý mình.

Trước thực trạng đó, việc làm tốt công tác quản lý thông tin, định hướng dư luận trên mạng nói chung và MXH nói riêng là rất cần thiết và cấp bách, không chỉ là vấn đề đặt ra với riêng Việt Nam, mà còn với rất nhiều nước trên thế giới. 
Tuy nhiên, có một thực tế là công tác chỉ đạo, quản lý của nước ta hiện nay đang tập trung nhiều vào báo chí chính thống trong nước; mô hình chỉ đạo, quản lý thông tin trên mạng hầu như dựa theo mô hình quản lý báo chí nên còn nhiều bất cập.

Các giải pháp quản lý chưa đồng bộ, chủ yếu thụ động, xử lý hậu quả khi sự việc, tin đồn đã xảy ra, chứ chưa chủ động định hướng, cung cấp thông tin tích cực, chính thống lên mạng xã hội, nắm bắt và dẫn dắt dư luận, còn bị động vào sự hợp tác của doanh nghiệp nước ngoài trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin vi phạm….

Trong khi đó,
người dân ngày càng phụ thuộc vào các mạng xã hội nước ngoài, đặc biệt là Facebook và Youtube. Việc sử dụng hai MXH này hàng ngày đã trở thành nhu cầu thiết yếu của một bộ phận không nhỏ nhân dân.

Một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự phụ thuộc của người dân nước ta vào các mạng xã hội nước ngoài là do nước ta chưa xây dựng được một hệ sinh thái số đủ mạnh, với các dịch vụ Internet tương tự như Google, Facebook để nhân dân có nhiều lựa chọn sử dụng.

Tình trạng này được nhận định là do các doanh nghiệp trong nước còn gặp nhiều khó khăn về vốn, hạn chế về công nghệ và trình độ quản lý, nên các sản phẩm, dịch vụ Internet của họ, nhất là dịch vụ MXH, cung cấp ra thị trường còn ít và yếu, không đủ sức hấp dẫn đối với người sử dụng trong nước.

Bên cạnh đó, các quy định của pháp luật hiện hành bắt buộc các MXH trong nước chỉ được chia sẻ, trao đổi thông tin về một số lĩnh vực hẹp; phải quản lý chặt các thông tin và bình luận do người dùng đăng tải, nếu vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm; một tên miền chỉ được cung cấp một dịch vụ hoặc trang thông tin điện tử tổng hợp hoặc MXH, không được tích hợp; không được sản xuất nội dung, cập nhật thông tin tổng hợp, đa chiều, đa lĩnh vực như trên các trang MXH nước ngoài, do đó không thu hút được người sử dụng trong nước.

Trong khi đó, các mạng xã hội nước ngoài ngày càng tăng trưởng về số lượng thành viên, nhanh chóng vươn lên chiếm lĩnh thị trường quảng cáo trên mạng, trong khi các cơ quan báo chí, các doanh nghiệp Internet Việt Nam ngày càng sụt giảm nguồn thu từ quảng cáo (theo báo cáo của tập đoàn quảng cáo lớn nhất thế giới WPP, năm 2016, Facebook và Google chiếm khoảng 80% thị phần quảng cáo trực tuyến tại thị trường Việt Nam, các doanh nghiệp và cơ quan báo chí trong nước chỉ chiếm 20%).

Không những vậy,
Facebook và Youtube còn có lợi thế cạnh tranh khi hoạt động tại thị trường Việt Nam như: Có nguồn lực tài chính mạnh hơn rất nhiều so với các doanh nghiệp nội dung số trong nước, sở hữu các công nghệ tiên tiến hàng đầu thế giới trong lĩnh vực Internet, với các sản phẩm, dịch vụ đa dạng, đáp ứng hầu hết các nhu cầu của người sử dụng trong nước...

Trong bối cảnh đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến công tác quản lý Internet và thông tin trên mạng
đã bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế, chưa cụ thể hóa, bao quát hết các đối tượng và hoạt động cần quản lý, hành vi sai phạm, chế tài xử lý chưa bảo đảm tính răn đe.

Quy trình sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật trên lĩnh vực này theo quy định hiện hành mất khá nhiều thời gian, dẫn đến việc quy định vừa sửa đổi, bổ sung xong đã bắt đầu lạc hậu, gây khó khăn cho công tác quản lý. Vì vậy, rất cần có cơ chế cho phép thí điểm chính sách đối với lĩnh vực nội dung số để tháo gỡ khó khăn này.

Hiện nay, các mạng xã hội nước ngoài như Facebook, Youtube... liên tục cập nhật, bổ sung các tính năng mới, trong đó đáng chú ý nhất là các tính năng: live stream (truyền hình trực tiếp); messenger (tích hợp đầy đủ các tính năng quay phim, chụp ảnh, gọi thoại, gọi video, nhắn tin bằng chữ hoặc âm thanh, gửi tài liệu, hình ảnh...); tạo nhóm kín để trao đổi; gợi ý nội dung tương tự nội dung người dùng quan tâm hoặc thích xem (tính năng "Suggest" trên Youtube); #
Hashtag (có cả trên Facebook, Youtube, công cụ giúp nhóm nhiều thông tin lại với nhau, khi người dùng nhấn vào một hashtag thì có thể xem được tất cả những thông điệp chứa hashtag đó)...

Đây là những tính năng giúp cho việc kết nối, trao đổi, chia sẻ thông tin giữa người dùng mạng xã hội trở nên rất tiện lợi và bí mật, đồng thời giúp cho các thông điệp mà người dùng mạng xã hội muốn chuyển tải đến những người khác vô cùng dễ dàng và có độ chính xác rất cao theo từng nhóm đối tượng về độ tuổi, giới tính, quan điểm chính trị, tôn giáo, sở thích, mối quan tâm chung, công việc, khu vực, địa điểm...Do đó, nhiều đối tượng đã lợi dụng 
những tính năng này của MXH để phục vụ các mục đích xấu, lôi kéo, kích động đám đông, dẫn dắt thông tin theo hướng sai lệch.

Cần nghiên cứu xây dựng Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội

Xuất phát từ thực trạng tình hình và những vấn đề bức thiết đang đặt ra, ông Lê Quang Tự Do,
Phó cục trưởng Phát thanh truyền hình và Thông tin điện tử đưa ra một số kiến nghị về công tác quản lý thông tin trên mạng xã hội.

Trước hết, cần thật sự quan tâm và có sự đầu tư thích đáng cho công tác quản lý thông tin trên mạng nói chung và MXH nói riêng; xây dựng mô hình quản lý riêng đối với lĩnh vực thông tin trên MXH theo hướng phản ứng nhanh, thống nhất, dựa trên những đặc trưng, nguyên lý hoạt động riêng có của mạng xã hội để có thể đáp ứng các yêu cầu quản lý trong tình hình mới.

Cần thực hiện đồng bộ các giải pháp “xây” và “chống”, trong đó đặc biệt quan tâm đầu tư, xây dựng hệ sinh thái nội dung số trong nước đủ mạnh để người dân trong nước có thêm nhiều sự lựa chọn sử dụng dịch vụ, phá thế độc quyền của các nền tảng, dịch vụ của nước ngoài cung cấp xuyên biên giới vào Việt Nam, bên cạnh việc tăng cường triển khai các giải pháp phòng chống thông tin xấu độc, vi phạm pháp luật trên mạng.

Cần sửa đổi, bổ sung hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh trực tiếp hoạt động cung cấp, sử dụng thông tin trên mạng theo hướng bổ sung các quy định cụ thể về hoạt động cung cấp thông tin công cộng xuyên biên giới vào Việt Nam; có chính sách hỗ trợ mạng xã hội trong nước phát triển; tăng mức chế tài xử phạt đảm bảo tính răn đe... để các quy định sát với thực tiễn và bảo đảm được yêu cầu quản lý.

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng như Luật Quảng cáo,
Nghị định số 181/2013/NĐ-CP, Nghị định số 158/2013/NĐ-CP và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan theo hướng: Phân định cụ thể trách nhiệm quản lý nhà nước về quảng cáo xuyên biên giới trên môi trường mạng; Bổ sung quy định về trách nhiệm, nghĩa vụ của các chủ thể tham gia hoạt động quảng cáo trên môi trường mạng, đặc biệt là trách nhiệm của các bên tham gia hoạt động quảng cáo quảng cáo xuyên biên giới;

Bổ sung các điều kiện kinh doanh đối với các doanh nghiệp nước ngoài kinh doanh dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới tại Việt Nam; Bổ sung
quy định về kiểm duyệt nội dung quảng cáo và chịu trách nhiệm đối với vị trí hiển thị quảng cáo trên môi trường mạng; Tăng mức chế tài xử phạt đảm bảo tính răn đe đối với các hành vi vi phạm trong hoạt động kinh doanh dịch vụ quảng cáo xuyên biên giới.

Nghiên cứu x
ây dựng Bộ Quy tắc ứng xử trên MXH dành cho các nhà cung cấp dịch vụ và người sử dụng MXH Việt Nam nhằm phát huy vai trò, thế mạnh của các doanh nghiệp và cộng đồng mạng trong việc chung tay với Nhà nước xây dựng một môi trường MXH lành mạnh, an toàn tại Việt Nam. Đây sẽ là bộ quy tắc khung cơ bản để các cơ quan, tổ chức, hiệp hội có liên quan có thể triển khai xây dựng bộ quy tắc ứng xử riêng mang tính đặc thù, chuyên ngành, phù hợp với các đối tượng điều chỉnh cụ thể.

An Bình 

Trong năm 2018, Sở Thông tin và Truyền thông TP Đà Nẵng phối hợp với Đài Phát thanh - Truyền hình Đà Nẵng thực hiện các Tọa đàm về Kỹ năng và Văn hóa sử dụng Mạng xã hội, hướng đến đối tượng chính là các bạn sinh viên, học sinh, cán bộ trẻ. ICT Đà Nẵng giới thiệu 3 video Tọa đàm với các Chủ đề: Mạng xã hội và Đời sống xã hội; Thế giới ảo - Hậu quả thật; Trở thành người dùng Mạng xã hội thông thái.

 

 




In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa:

Các tin khác