Yêu thương không nước mắt

Cập nhật ngày: 06/08/2018
        Xem với cỡ chữ    

(ictdanang) –“Nhiều bậc cha mẹ tại Việt Nam nói rằng bất lực trong việc dạy dỗ con cái. Họ bất lực vì họ không chịu học hỏi cách dạy con. Cha mẹ truyền thống thường nghĩ rằng sinh con được thì dạy con được. Đó là lầm lẫn. Dạy con là ứng dụng của khoa học y khoa, tâm lý, giáo dục và triết học. Dạy con không cần dùng roi vọt mà chỉ cần đối thoại và tôn trọng lý lẽ, khơi dậy sự thánh thiện trong mỗi con người.

Th.S Trần Thị Ái Liên đã có những chia sẻ thiết thực, ý nghĩa với các phụ huynh tại Đà Nẵng trong chương trình Hội thảo với chủ đề “Kỷ luật không nước mắt” vào ngày 4/8 vừa qua.

 
 


Ảnh: MT


Chương trình đã thu hút rất đông các ba, mẹ trẻ, thậm chí cả ông, bà nội, ngoại của các bé, quan tâm đến những phương pháp giáo dục tiên tiến và cởi mở, mong muốn con trẻ được lớn lên trong một môi trường nhân văn, bình đẳng, nơi bé được phát triển một cách toàn diện và thoải mái, tự nhiên nhất.

Đòn roi không khiến trẻ cư xử đúng hơn

Người phương Đông chúng ta vốn luôn quan niệm: “Yêu cho roi cho vọt, ghét cho ngọt cho bùi”.
Thực tế hiện nay cho thấy, các bậc cha mẹ đang rất lúng túng trong cách nuôi dạy trẻ. Việc theo hay không theo quan niệm đang tồn tại khiến phụ huynh vô cùng lo lắng, sợ ảnh hưởng đến quá trình phát triển nhận thức và nhân cách của con. 

Ở hướng ngược lại, người phương Tây lại cho rằng: Nên để mỗi con người được phát triển tự do, nhằm phát huy cao nhất tính chủ động và sáng tạo của chính họ. Tuy nhiên, luôn tồn tại nguyên tắc chung nhất là mỗi con người đều có nhu cầu được yêu thương và được tôn trọng, con cái chúng ta cũng rất cần nhu cầu đó.

Với phương pháp “Kỷ luật không nước mắt” dựa trên quan điểm “dạy con không dùng bạo lực”, dịch giả Trần Thị Ái Liên đã chia sẻ với các bậc phụ huynh quan điểm nuôi dạy trẻ hiệu quả mà không cần dùng đến đòn roi. Mục đích của phương pháp này là hướng tới khả năng tự bộc lộ và phát huy cao nhất tiềm năng của con cái.
 

“Kỷ luật không nước mắt” là cuộc tọa đàm hai chiều, chia sẻ quan điểm không chỉ của dịch giả mà còn là sự trao đổi cởi mở chân thành, những khó khăn đang tồn tại của các bậc phụ huynh về quan điểm và kinh nghiệm nuôi dạy con, đặc biệt là giáo dục cách sống tự lập, biết tôn trọng và tuân thủ các nề nếp, quy tắc sống trong gia đình và xã hội.

Diễn giả Trần Thị Ái Liên đã sống 20 năm ở Mỹ, Thạc sỹ Chính sách Công, Đại học Berkeley (Mỹ), từng là cố vấn chính sách của
Project Việt Nam, thuộc Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ, giảng viên Đại học Berkeley, Mỹ và Đại học Hoa Sen Việt Nam. Ở New York,
chị làm cho Capital Group, một trong 3 hãng tài chính nổi tiếng nhất ở Mỹ với mức lương 80.000 USD. Nhưng chị lại đột ngột bỏ việc,
về Việt Nam theo đuổi mục tiêu đem đến phương pháp nuôi dạy trẻ tốt nhất cho trẻ em Việt Nam: Kỷ luật không nước mắt - Ảnh: MT.


Bất lực trước con cái đang là câu chuyện thời sự của các bậc cha mẹ hiện nay. Và chuyện cha mẹ dạy con bằng roi vọt không chỉ là nỗi ám ảnh của những đứa trẻ mà còn là nỗi ám ảnh của ngay chính những ông bố, bà mẹ, khi họ không tìm ra lối thoát cho việc dạy dỗ con cái.

Có lẽ tất cả những người mẹ đánh con họ đều rơi nước mắt. Có khi nước mắt trào ra nhưng cũng có khi nước mắt nuốt vào trong. Nhưng tại sao vẫn có nhiều người mẹ dạy con bằng roi vọt?

Chị Minh Trang (mẹ của bé Sumin 4 tuổi) – một diễn giả tham gia Hội thảo chia sẻ: “
Dù rất thương và chiều con nhưng mình không thể kiềm chế được mỗi lần con làm trái ý mình. Bé lại hay khóc và ăn vạ rất lâu khiến mình áp lực và căng thẳng. Những lúc thế mình đều phải dùng đòn roi hay hình phạt với con mới giải quyết được vấn đề. Tuy nhiên, những lần sau đó bé lại tỏ ra bướng bỉnh hơn và có dấu hiệu “lỳ đòn”. Điều này khiến vợ chồng mình trăn trở rất nhiều và mong muốn tìm ra phương thức dạy con êm đềm, hiệu quả hơn.

Tương tự, gia đình chị Thanh Thảo cũng vô cùng “đau đầu” trong việc dạy dỗ con, khi bé Mít mới 2,5 tuổi đã rất khó bảo. Hàng ngày việc ăn, ngủ của bé cũng khiến cha mẹ phải quát mắng. Nhiều lúc bé quá cứng đầu khiến mẹ vừa đánh con vừa khóc…

Còn với bà ngoại Nari, cô cháu gái cưng luôn là người khơi nguồn cho những xích mích trong gia đình. Bởi bà “trót” chiều cháu từ nhỏ, nên những lúc bé hư, nghĩ có bà bảo vệ lại càng thêm “mè nheo”, ba của bé đành phải lớn tiếng hoặc đánh đòn thì bé mới sợ, song cũng chỉ được trong chốc lát, mọi chuyện đâu lại vào đấy.

Tuy nhiên theo Thạc sĩ Trần Thị Ái Liên, không có lý do chính đáng nào có thể biện minh cho việc sử dụng bạo lực với trẻ em, dù là thể xác hay tinh thần. Những đứa trẻ bị tổn thương về thể chất hay mang nỗi đau trong tim sẽ lớn lên trong sợ hãi và giận dữ, thiếu tự tin, cho rằng bạo lực là cách duy nhất để xử lý vấn đề.

Trẻ bị cha mẹ đánh mắng thường có tâm lý chống đối, đặc biệt dễ phát triển lệch lạc và ưa bạo lực khi trưởng thành. Bị đánh không khiến trẻ biết cách cư xử đúng hơn, học làm chủ hành vi tốt hơn mà sẽ ‘dạy’ trẻ biết cách né tránh, đổ lỗi, biện minh hoặc tìm cách không để bị ‘tóm’ khi mắc sai lầm. Đặc biệt, trẻ con dường như nhớ sự trừng phạt hơn là lý do mà nó bị phạt. Nó sẽ cư xử vì sợ hãi thay vì muốn hành động đúng. 

Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ đã khuyến cáo không có bất cứ trường hợp nào được coi là chính đáng để dùng bạo lực với trẻ em. Bạo lực, thể chất hoặc tinh thần đều có hại cho sự phát triển cũng như hạnh phúc và thành công trọn đời của trẻ. Ngay cả việc chỉ đánh khẽ hay chê bai nhẹ lời cũng khiến bé căng thẳng. 

Vậy “bửu bối” nào thay cho đòn roi?

Kỷ luật tích cực (còn gọi là kỷ luật không nước mắt) là cách giáo dục không bạo lực thể xác, cũng chẳng bạo lực tinh thần, nhưng không có nghĩa là chiều chuộng mà là rèn luyện trong giới hạn và sự kiên trì.

Nguyên tắc mà Thạc sĩ Trần Thị Ái Liên đưa ra là hình phạt con không được đau, không sợ hãi, không khó chịu. Chị đề xuất hai cách phạt. Thứ nhất là “Góc bình yên”, thường dành cho trẻ là từ 3-10 tuổi. Đó là một nơi yên tĩnh trong nhà, nằm trong tầm mắt của cha mẹ để tránh cho con nguy hiểm và cũng không tạo cho con cảm giác bị bỏ rơi.

Khi trẻ phạm lỗi, hãy yêu cầu trẻ ra “Góc bình yên” ngồi suy nghĩ. Trẻ cứ 1 tuổi thì ngồi 1 phút. Nếu ngồi mà trẻ la hét, không hợp tác thì có thể tăng dần lên tối đa 15 phút. Sau khi ngồi mà trẻ vẫn tái phạm thì để trẻ quay lại Góc bình yên lần 2, 3 và có thể ngồi tối đa 20 lần/ngày.

Cách thứ hai là dùng Bảng điểm để theo dõi sự tuân thủ “luật pháp” của cả gia đình. Trên đó kẻ các cột cho cha, mẹ, con… Ai làm tốt được điểm cộng, sai bị trừ. Cuối tuần, cộng điểm và khen thưởng theo nhu cầu của từng người. 

Bên cạnh đó là nghệ thuật khen chê. Phải “moi móc” mà khen, khen cả những việc làm, hành động nhỏ nhất. Nhưng khi chê cần cẩn trọng để không làm tổn thương trẻ. Chủ ngữ không bao giờ là “con”. Phải cho con hiểu: con luôn tốt, chỉ hành động là xấu.

Đánh thì dễ chứ khen hay chê để con tiến bộ cũng phải có nghệ thuật. Khoa học đã chứng minh, được thưởng về tinh thần hiệu quả hơn thưởng về vật chất rất nhiều. Cha mẹ nên cố gắng nhìn vào những tiểu tiết nhỏ nhất của con để khen. Chẳng  hạn, con không phạm lỗi cũng được khen. Con đi học đúng giờ-tưởng chừng đương nhiên-nhưng cũng khen động viên. Nhiều cha mẹ khen nhiều sợ con tự mãn nên cố “cài cắm” vài lời chê để nhắc nhở con. Làm vậy là phản tác dụng. Có mẹ khen: “Chà, hôm nay con dậy sớm vậy. Bình thường dậy muộn lắm cơ mà”. Nghe xong, trẻ thấy ấm ức, không muốn cố gắng nữa. 

Một ví dụ mà nhà ai cũng dễ gặp, khi trẻ đang xem tivi, đã đến giờ đi tắm, đi ngủ hoặc phải làm bài... giục trẻ không được, nhiều vị phụ huynh dùng “quân sự nghiêm khắc” xông vào tắt tivi cái rụp. Làm thế sao con không bức xúc!

Những việc tưởng chừng đơn giản như vậy, cũng đều cần đến công thức. Đừng nói “Con ơi, đến giờ tắm rồi”, nghe có vẻ ra lệnh, mà trẻ thì vốn chẳng thích mệnh lệnh. Hãy dùng câu hỏi mở với bé, kiểu như “Trước giờ ăn cơm mình cần làm gì hả con”, hoặc “Con ơi, bạn vịt (đồ chơi) đòi đi tắm rồi đây, con có muốn đi cùng bạn không?”.

Trong trường hợp, cha mẹ gọi nhưng trẻ không có phản ứng gì. Không phải là con trẻ muốn lơ bạn đi, không chịu nghe lời mà mỗi trẻ một tính. Có trẻ nhanh, có trẻ chậm, nghe cha mẹ gọi hay nói gì đó thì mới từ từ có phản ứng lại, do đó, cha mẹ hãy kiên nhẫn và cho trẻ thêm thời gian để phản ứng. Khi đặt mình vào vị thế của con trẻ, bạn sẽ hiểu trẻ muốn gì.

Tiếp sau đó, hãy cho bé thời gian gia hạn để bé tự giác tắt ti vi và hãy đếm lùi để nhắc nhở bé nhớ về điều đó. Hoặc cha mẹ có thể dành phần thưởng cho những bé đặc biệt lười tắm. Hãy cho bé được làm một việc gì hay quà gì đó mà chỉ sau khi tắm xong bé mới có được, còn những lúc khác thì không…Với mỗi tình huống, Thạc sĩ Ái Liên đều đưa ra những cách giải quyết tốt nhất mà cha mẹ không cần phải dùng đến bạo lực.

Một số phụ huynh hay dùng chiêu thưởng để dụ dỗ, mua chuộc trẻ ngoan hơn. Thưởng cho trẻ không có gì là xấu, nhưng dùng phần thưởng để ‘hối lộ’ sẽ khiến trẻ dễ hư. Có nhiều tình huống, cha mẹ có thể đưa ra phần thưởng trước để trẻ có tinh thần cố gắng. Nhưng phần thưởng không được quá lớn hơn so với thành tích của trẻ.

 

Gần gũi, yêu thương, lắng nghe và tôn trọng con chính là "chìa khóa" giúp giúp phụ huynh nói không với đòn roi và nước mắt. 

Ảnh: AB



Ngoài ra, cần có luật chơi trong gia đình. Thạc sĩ Ái Liên khuyên: “Luật chơi” trước hết là thời gian biểu, trẻ cứ thế mà làm, không có gì bàn cãi. Chẳng hạn, mỗi ngày trẻ được chơi game 30 phút thì trẻ không có “quyền” ngồi lì trước màn hình vi tính mà quên hết các việc khác. Cha mẹ nên cho trẻ tham gia “soạn thảo luật”, từ đó tự giác thực hiện. Nhưng để “luật” thật sự “đi vào cuộc sống” trong gia đình, chính cha mẹ phải tuân thủ. “Trẻ làm theo những gì cha mẹ làm chứ không phải lời cha mẹ nói”.

Và sau cùng, cũng là cái bao trùm nhất, đó chính là cha mẹ hãy dành tối đa thời gian có thể để chơi cùng con, đọc sách cùng con. Và tất nhiên việc chơi cùng con cũng cần đến những kỹ thuật, nguyên tắc nhất định, để trẻ cảm thấy thật sự thoải mái khi được chơi với bố mẹ, mà không gặp áp lực nào.

Hãy đặt mình vào vị trí của trẻ khi chơi, đừng mang suy nghĩ của người lớn, đã biết hết để áp đặt cho trẻ. Đừng vội nói ngay khi trẻ chơi sai, mà hãy hướng dẫn và tôn trọng sự khám phá của trẻ, khiến trẻ luôn cảm thấy hứng thú.

Bao giờ cũng vậy, sự gần gũi, yêu thương, tôn trọng luôn là cách tốt nhất để đi đến trái tim của một đứa trẻ. Và khi trẻ cảm nhận được yêu thương, bé sẽ có xu hướng cư xử ôn hòa và hợp tác hơn. Nói không với đòn roi chính là việc mở ra những cánh cửa khác để khám phá tâm hồn trẻ, để hiểu được rằng,
bất kỳ đứa trẻ nào cũng thật tuyệt vời theo cách riêng của bé mà không cần đến roi vọt.

An Bình

In Quay lại chia sẻ bài viết
Từ khóa: